Istorija

"Pjesma- Sav se asker na Gacko oprema - zapamtila je poznatog bošnjačkog feudalca Smail-agu Čengića, i to u jednom od brojnih pokreta osmansko-bošnjačke vojske na potezu od Gacka prema Mostaru. Pjesmom je ujedno izrečena pohvala ljepoti mostarskih djevojaka, na što Smail-aga skreće pažnju svojoj unuci, Dedaginoj Ruvi."

Pjevač i pripovjedač Hamdija Šahinpašić naslov je osvrta Muniba Maglajlića

u kojem mozete naci vise podataka o narodnoj poeziji (ovdje)

"Osmi je bio Džeka iz Gacka koji je nosio titulu ”Ibriktar-aga”, to jest nad kahvedžijama i priborom kahvenim." - Dio je sjecanja i Pričanja gospodina Jeftana Milišića o starom Mostaru (ovdje)

I boljim poznavaocima istorije Gacka, a posebno Drugog svjestkog rata, nepoznato je da je u Gacku bio formiran logor za Jevreje iz Njemacke, ali i iz Bosne i Hercegovine

" U julu su za izbjegle Jevreje iz Njemačke u Gacku osnovali koncetracioni logor u kome je bukvalno bez ikakvih sredstava bilo smješteno 117 osoba, zabranili su i svaki prelazak preko novouspostavljene granice između NDH i Italije, pa su se novi bjegunci koncentrisali u demilitarizovanoj zoni, gdje nisu bili pošteđeni od mjera ustaške vlade, šikaniranja, hapšenja, oduzimanja radnji i slično. Tako se do septembra 1941. godine broj izbjeglih Jevreja u Dubrovniku popeo na 1600, od čega 800 iz Bosne ''

Potkraj godine ponovo je u okviru opšte akcije deportacije u NDH pojačan njemački pritisak na talijanske okupacione vlasti za izručenje izbjeglih Jevreja radi otpremanja u koncentracione logore Jasenovac i Stara Gradiška. Time bi, međutim, bio uvrijeđen talijanski međunarodni prestiž. Da bi to izbjegle talijanske okupacione vlasti su iz Hercegovine povukle sve Jevreje, pa i koncentracioni logor u Gacku i u Kuparima kod Dubrovnika formirale novi u kome su pored izbjeglih njemačkih Jevreja smjestili i oko 800 Jevreja izbjeglih iz Bosne, a onda logor na ostrvu Lopud u kome su smješteni Jevreji iz Mostara i iz drugih krajeva Hercegovine, dok je većina bosanskih Jevreja koji su u prvim mjesecima okupacije dospjeli na "anektirani" dio talijanskog okupacionog područja tada - među njih 400 -preseljena u "unutrašnjost" splitske provincije - na Korčulu."

--- detaljnije (ovdje)

"U Gacku se pričalo, a to je zabilježio i Dedijer dr. Jevto da je Škaljića sablja bila treća od Hercegovine kod turskog sultana, što upućuje na činjenicu da se radilo o porodici sa ratničkom tradicijom." - dio je teksta Nasufa Fazlagić " BJEKSTVO SA RUSKOG DVORA "Narodno predanje o hodži Škaljicu - sužnju sa Ozije (događaj iz 1737. godine)

(ovdje)

Medju brojnim sarajevskim gradonacelnicima od 1878 do 2000 godine, nema nikoga od rodjenih Gacana.Medju gradonacelnicima koji imaju doticaja sa Gackom je Asim Mutevelic, koji je kao ucitelj sluzbovao u Gacku izmedju dva rata(I i II svjetskog)

Asim-beg Mutevelić
(1929.-1935.)

Rođen 1883. u Sarajevu, umro 1956. godine. Završio je nižu gimnaziju i učiteljsku školu. U svojstvu učitelja bio zaposlen u Gacku, Jezeru kod Jajca i Sarajevu. Porijeklo vodi iz sigurno najstarije sarajevske porodice, čiji korijeni sežu u duboku prošlost, prvu polovinu 16. stoljeća. Po tradiciji obavljao je dužnost mutevelije Gazi Husrev-begova vakufa od 1921. godine pa sve do kraja života. Bio je veoma angažovan u kulturnim i prosvjetnim institucijama grada. Gradonačelničku dužnost obavljao je od 1929. do 1935. godine. Zapamćen je kao čovjek od velikog ugleda i autoriteta. Izvorne podatke mozete (naci ovdje)

Među rukopisnim blagom koje posjeduje Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine, nalazi se nevelik ali svakako zanimljiv fond arhivske građe osmanske provenijencije. U potpunosti neobrađen, fond čine uglavnom kadijske isprave, ali i nekolicina sultanskih dokumenata, koji će, vjerovatno, privući pažnju istraživača, s obzirom na to da oslikavaju društveno-politička, ekonomska i historijska zbivanja perioda u kojem su nastajali.Jedina informacija o Gacku je da "Čift Muhammed bega, pripada Gacku, 100"

Potpun tekst na (ovoj stranici)

O glavnoj ličnosti naše priče, o tom našem čoveku u inostranstvu, pouzdano se zna da je rođen u Foči - po jednim izvorima, po drugim u Popovu, pa u Jaseniki, pa u Gacku, pa ipak da je iz Žitomislića. Znači, čovek je iz okoline! Funkcionisao je u vreme papazjanije ratova kada svi tvrde pazar i hoće da se biju, po principu "drži me ubiću ga" i pokušavaju da za stolom izvuku korist. U igri na političkom terenu su Mleci, Austrijanci, Šveđani, Moldavija, Vlaška, Turska, Hercegovina i hajduci, Rusija i između svih, političkih prelakirani, talentovani, Dubrovčani.

grof Sava Vladislavić, Hercegovac sa dubrovačkom diplomatskom školom, bio je naš najveći obaveštajac svih vremena

vise informacija (ovdje)

"Vuk Karadžić dao je podatke o guslarima od kojih je beležio pesme. Jedan od najboljih bio je Tešan Podrugović, rodom iz Hercegovine, iz sela Kazanaca, u Gackom. On je bio trgovac, pa posle ubije nekavog Turčina i odbegne u hajduke, i kao hajduk pređe u Srbiju 1807. godine. Vuk ga je našao u Karlovcima 1815, u najvećem siromaštvu, gde seče trsku i na leđima donosi u varoš i od toga živi."

Vise podataka o Podrugovicu (ovdje)

"Tanović, Njeguši (Cetinje); Podostrog (Budva) 1766. god. i Budva. Doseljenici iz Podgorice, od njih su u Stepenu (Gacko), a u Certice (Gacko) i Ključu (Hercegovina) potomci žene Tanje iz Maina (Podostrog), Budva; Cetinje; Nikšić. Srodnici su njihovi u Muhalju (Gacko); Ulcinj 1895. god.; Kotor; Piva; Lepeten (Srbija). Doseljenici iz Bihora (Bijelo Polje)
Tanovići, muslimani u Gacku "

Nacionalna asocijacija Crnogoraca u Australiji, na svojoj web stranici ima popis plemena i porodica u Crnoj Gori.Vise saznajte (ovdje)

"Na Ilindan bude kod Fazlagića kule u Gacku veliki muslimanski zbor s konjskom trkom i borbom volova."

Dio je teksta Olge Zirojević "ALAHOVI HRIŠĆANI" .Aautor smatra da "Iako je prelaz na islam bio postepen, obično je vodio kroz kriptohrišćanstvo, odnosno dvoverstvo, reč je o primitivnim slojevima religije koji su preživeli u vidu sujeverja među hrišćanima, ne manje među muslimanima" Vise o ovoj pojavi (ovdje)

Nenad Azizin Tanovic napisa knjigu "Stecci ili oblici bosanskih dusa", posveti je d(j)edu Hajdaru Tanovicu iz Gacka.Knjiga je govor poruka sa stecaka, te nepresusne literature bosanske. Cijelu knjigu u PDF formatu mozete procitati (ovdje)

"Zatim, najistočniji dijelovi Hercegovačkog sandžaka (nahije: Popovo, Bobani, Trebinje i Gacko, što je dugo predstavljalo pravo migraciono područje i vrlo slabo naseljeno) bilo je pravo vlaško područje." dio je teksta predavanja "O konfesionalnom sastavu stanovništva u Bosni i Hercegovini u prvim stoljećima osmanske vladavine" Dr Adema Handzica. (ovdje)

"Kolonizirani su zemljoradnici dobrovoljci I svetskog rata iz Hercegovine i Bosne. Kolonizacija je potpuno zavrsena 1925. g. i tada je bilo 41 hercegovacka porodica iz srezova Gacko, Fojnica, i Nevesinje, zatim 25 bosanskih porodica iz sreza Livno, tri crnogorske porodice iz sreza Podgorica, dve licke porodice iz sreza Lapac i jedna porodica iz Srbije."

Dio je "Istorije Crvenke". Vise o toj temi (ovdje)

Dr Aleksandar Ratkovic dugo je istrazivao Grad Kljuc kod Gacka.Rezultate njegovog rada mozete naci (ovdje)

U zemlji s toga odmah, na samom početku 1882. godine, planu jak ustanak. U njemu su učestvovali pravoslavni i muslimani; a glavne vođe behu Stojan Kovačević, Pero Tunguz, Salko Forta i Đoka Radović.(ovdje)

Ovaj, prvi talas ustaškog genocida najžešće se sručio na ondašnji srez Gacko (ovdje)

U borbama oko Foče istakao se Stojan Kovačević, koji je komandovao s oko 600 ljudi. U narodu fočanskog kraja ovaj ustanak poznat je kao "Sto-janov vakat”. (ovdje)

Grad u Kljucu je pored okupacije Bosne i Hercegovine 1878.god bio izgubio svaku vaznost, i mjesto njega poceo igrati sve vecu ulogu Grad u Koritima koji se nalazio na drumu Bileca-Gacko i koji je isao uz crnogorsku granici(ovdje)